Por José María Graíño Ordóñez, Decano do Colexio Notarial de Galicia

 

I.  INTRODUCIÓN

Como di Padura, a lingua, á fin e ao cabo, é a emanación máis fidedigna dunha pertenza, unha manifestación da dignidade, da identidade das persoas.

A necesidade que teñen as persoas de expresarse na lingua que libremente escollan debe ser atendida, e así o foi. O dereito que a regula forma parte do núcleo dos dereitos fundamentais relacionados coa dignidade, a liberdade e a igualdade. Estamos a falar dun vehículo esencial de comunicación e comprensión.

As persoas teñen dereito a escoller a lingua na que se redacten as súas escrituras e poden exercelo nun plano de absoluta igualdade co castelán.

 

II. MARCO NORMATIVO

1. PLANO INTERNACIONAL

A Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948 prohibe no seu artigo 2 toda discriminación, incluída a lingua, subliñando no seu artigo 19 que toda persoa ten dereito á liberdade de expresión, locución esta que implica o dereito para expresarse na lingua propia.

O Pacto Internacional dos Dereitos Civís e Políticos de 1966 consuma, no seu artigo 27, a protección das minorías étnicas, relixiosas ou lingüísticas: “Nos Estados en que existan, non se lles negará ás persoas empregar o seu propio idioma”. Pola súa banda, o artigo 21 da Carta dos Dereitos Fundamentais da Unión Europea de 2000 prohibe a discriminación por motivo da lingua, e ordena respectar, no seu artigo 22, a diversidade cultural, relixiosa e lingüística.

En definitiva, no marco internacional, o dereito a empregar a propia lingua configúrase e articula como o respecto a usala libremente e o dereito para ser recoñecida nela. 

2. ÁMBITO INTERNO

A Constitución Española de 1978 proclama, no seu artigo 3, que “O castelán é a lingua española oficial do Estado. Todos os españois teñen o deber de coñecela e o dereito para usala. As demais linguas españolas serán tamén oficiais nas respectivas Comunidades Autónomas, de acordo cos seus Estatutos. A riqueza das distintas modalidades lingüísticas de España é un patrimonio cultural que será obxecto de especial respecto e protección”.

Polo que á Comunidade Autónoma galega atinxe, o Estatuto de Autonomía de Galicia recoñece, no seu artigo 5, que a lingua propia de Galicia é o galego, que os idiomas galego ou castelán son oficiais en Galicia e que todos teñen o dereito de coñecelos e usalos. Análoga norma recóllese nos diferentes Estatutos de Autonomía do País Vasco, Catalunya, Baleares e Comunidade Valenciana. Esta normativa foi obxecto de desenvolvemento nas diferentes Leis de normalización lingüística, que tratan de garantir a protección, promoción e uso normal das linguas propias.

E, no que ao Notariado incumbe, o artigo 149 do Regulamento Notarial dispón: “Os instrumentos públicos redactaranse no idioma oficial do lugar do outorgamento que os outorgantes conviñesen. En caso de discrepancia entre os outorgantes respecto da utilización dunha soa das linguas oficiais o instrumento público deberá redactarse nas linguas oficiais existentes. As copias expediranse no idioma oficial do lugar pedido polo solicitante”.

3. GALICIA

A promoción do uso das linguas é tributaria da acción conxunta de diversas políticas lingüísticas, así como de organismos e organizacións lingüísticas. No ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia, quero destacar o excelente e incesante traballo da Irmandade Xurídica Galega en prol da normalización lingüística en Galicia.

A Irmandade Xurídica Galega foi constituída no ano 2008 para axuntar o esforzo de xuíces, fiscais, funcionarios, letrados da administración de xustiza, avogados, procuradores, notarios e rexistradores na dinamización do uso do galego no ámbito xurídico.

Desde o Notariado galego, hai que destacar a figura e personalidade de Victorino Gutiérrez Aller, autor do Formulario Notarial, editado en 1989 polo Centro Ramón Piñeiro e distribuído a todas as notarías de Galicia, cuxo contido se propón agora actualizar o Colexio Notarial.

A actividade incesante de Gutiérrez Aller foi clave para a promoción do idioma galego tanto no ámbito notarial coma no sector xurídico xeral e outras esferas profesionais. Recentemente, o 21 de xuño de 2025, celebrouse un acto de homenaxe a Victorino na Facultade de Dereito de Santiago de Compostela, acto no que estiveron presentes numerosas persoas e personalidades de diversos ámbitos e onde se recoñeceu o seu compromiso e contribución no labor da normalización lingüística nas notarías de Galicia, plasmada, entre outras, nas miles de escrituras redactadas en galego que obran no seu protocolo.

É de xustiza recoñecer que a iniciativa partiu dos membros da Irmandade Xurídica Galega a cuxo presidente, Xoaquín Monteagudo, o seu secretario, Xosé González e demais membros quero agradecer a súa xenerosidade no recoñecemento da personalidade de Victorino. A xornada concluíu coa firma dun convenio de colaboración entre a Irmandade Xurídica Galega, a Consellería de Cultura e o Colexio Notarial de Galicia para impulsar o uso do idioma galego nas notarías, incluíndo, entre outros aspectos, a formación xurídico-lingüística en galego para o persoal das notarías e os notarios que exerzan en Galicia, a elaboración de formularios oficiais en galego, accesibles e validados polo Colexio Notarial e a previsión de que todas as notarías de Galicia dispoñan, a curto prazo, das ferramentas e medios informáticos precisos para elaborar documentos públicos en lingua galega.

 

III. CONCLUSIÓN

Corresponde a todos os operadores xurídicos garantir o efectivo cumprimento destes dereitos. Partindo da premisa de que o Notariado é unha institución incardinada no ámbito da seguridade xurídica preventiva e que os notarios estamos moi presentes nas relacións xurídicas privadas das persoas, habemos de concluír que non pode ser indiferente ao emprego da lingua que estas persoas elixan para redactar as súas escrituras públicas.

O Notariado, pola súa proximidade ás persoas e o seu carácter de autoridade xurídica, ha de ser un axente colaborador na normalización e garantía dos dereitos lingüísticos, corrixindo, no seu caso, as asimetrías para alcanzar unha igualdade, non só formal, senón tamén material, no uso das linguas cooficiais.
 

Descargar aquí o número 25 de Egiunea